Αρχαία Μαστιλίτσα

Ο λόφος του οικισμού

Ο οικισμός της Μαστιλίτσας, κοντά στη σημερινή Σαγιάδα του Νομού Θεσπρωτίας, αποτελεί ένα χαρακτηριστικό δείγμα από τις κερκυραϊκές αποικίες προς τις ηπειρωτικές ακτές. 

Οι ενδείξεις μαρτυρούν την πρώτη εγκατάσταση στην αρχαϊκή εποχή (περίπου στα τέλη του 6^ου αι. π.Χ. ),καθώς και τις στενές σχέσεις με την μητρόπολη της Κέρκυρας. Μαζί με τις άλλες δυο κοντινές αποικίες (στη χερσόνησο της Λυγιάς και στον Πύργο Ραγίου) εξασφαλίζονταν ο έλεγχος του θαλάσσιου χώρου προς την Κέρκυρα και παρέχονταν η απαραίτητη εποπτεία στο εσωτερικό για ακτίνα αρκετών χιλιομέτρων.

Αρχαία Ελέα

Γενική άποψη οικισμού

Κοντά στο χωριό Χρυσαυγή του Νομού Θεσπρωτίας ,συναντούμε την αρχαία ακρόπολη της Ελέας. Πρόκειται για έναν από τους σημαντικότερους οικισμούς της περιοχής, στον οποίο είχε έδρα το θεσπρωτικό φύλο των Ελεατών.

Ιδρύθηκε περίπου το 350π.Χ. , την εποχή που στην ευρύτερη περιοχή εμφανίζονται οι πρώτοι μεγάλοι οργανωμένοι οικισμοί, όπως τα Γίτανα, η Ελίνα, η Φανοτή. Είναι η περίοδος που οι Θεσπρωτοί εγκαταλείπουν τον νομαδικό τρόπο ζωής και ασφαλίζονται πίσω από ισχυρά τείχη.

Αρχαία Φανοτή (Ντόλιανη)

Αεροφωτογραφία οικισμού

Ανάμεσα στα χωριά Αγ. Γεώργιος και Γεροπλάτανος του Ν.Θεσπρωτίας και ακριβώς δίπλα στον ποταμό Καλαμά, βρίσκεται ο αρχαίος οικισμός της Φανοτής (Ντόλιανης). Χτισμένος πάνω σε φυσικά οχυρό λόφο ύψους 85μ., σε περιοχή με ιδιαίτερο κάλλος και τειχισμένος από διπλό περίβολο, ο οικισμός αποτέλεσε την έδρα του θεσπρωτικού φύλου των Φανοτέων και διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο στη διάρκεια του τελευταίου μακεδονικού πολέμου.

Αρχαίο Πολυνέρι (Κούτσι)

Αεροφωτογραφία του οικισμού

Στην ανατολική πλαγιά του όρους Βράχωνα βρισκόταν ο οικισμός Πολυνέρι (ή Κούτσι). Η φυσικά οχυρή θέση του, κυρίως από βορρά και νότο, με απότομες πλαγιές και βράχους, παρείχε οπτικό έλεγχο σε όλη την παραλιακή πεδιάδα της Πλαταριάς.

Αρχαία Λυγιά

Γενική άποψη χερσονήσου

Βόρεια της πόλης της Ηγουμενίτσας βρίσκεται η χερσόνησος της Λυγιάς με τα τρία συνεχόμενα κάστρα της. Πρόκειται για τρία οχυρωμένα κάστρα στους ισάριθμους λόφους της χερσονήσου,τα οποία ταυτίστηκαν με την αποικία των Κερκυραίων με την ονομασία Κερκυραϊκή Περαία ή Τορώνη.Εκεί,σύμφωνα με το Θουκυδίδη,κατέφυγαν εξόριστοι Κερκυραίοι ολιγαρχικοί στην αρχή του Πελοποννησιακού πολέμου.Ο οικισμός που οχυρώθηκε κατά τον 5ο αι. π.Χ. φιλοξενούσε περίπου 6.000 κατοίκους.

Πύργος Ραγίου

Γενική άποψη του χώρου

Περίπου 10 χλμ. από την πόλη της Ηγουμενίτσας, ο Πύργος Ραγίου ξεχωρίζει στην κορυφή του λόφου όπου βρίσκεται ο αρχαιολογικός χώρος της πεδιάδας Ραγίου-Κεστρίνης, κοντά στις παλιές εκβολές του ποταμού Καλαμά. Πιθανολογείται ότι αποτελούσε το προς ξηρά προπύργιο του κοντινού παραθαλάσσιου οικισμού της Λυγιάς, που ιδρύθηκε τον 5 αι. π.Χ. από τους Κερκυραίους, αλλά ήταν εξίσου και ένα ασφαλές καταφύγιο  σε περιόδους πολέμων.

Αρχαία Γίτανα

Στο δήμο Φιλιατών του Νομού Θεσπρωτίας βρίσκονται τα ερείπια μιας από τις σημαντικότερες αρχαίες πόλεις της Ηπείρου.

Γενική άποψη του οικισμού

Πρόκειται για τα Γίτανα (ή Γιτάνη), την δεύτερη χρονολογικά πρωτεύουσα των θεσπρωτικών φύλων και έδρα του Κοινού των Θεσπρωτών μετά την Ελέα.Πιθανολογείται ότι το όνομα της είναι παραφθορά της ηπειρωτικής πόλης Χυτώνη, η οποία αναφέρεται από ιστορικούς ως αποικία των Ιώνων από τις Κλαζομενές της Μ. Ασίας. Ιδρύθηκε περίπου το 330 π.Χ. στην κοιλάδα του ποταμού Καλαμά και γρήγορα έγινε από τα σημαντικότερα οικονομικά και πολιτικά κέντρα της Ηπείρου και ευρύτερα της δυτικής Ελλάδας και του Ιονίου. Η θέση του οικισμού προσέφερε έλεγχο της εξόδου του πλωτού τότε ποταμού προς το Ιόνιο πέλαγος, γεγονός που έπαιξε ρόλο στην εμπορική ανάπτυξή του, καθώς μέσω του ποταμού εξασφαλίζονταν η επικοινωνία των ανθρώπων και η διακίνηση των αγαθών προς άλλους σημαντικούς οικισμούς και πόλεις(Φανοτή, Ελίνα,οικισμός Λυγιάς και Μαστιλίτσας κ.ά.)

Αρχαία Ελίνα - Δυμόκαστρο

Λόφος και ακρόπολη

Κοντά στο χωριό Πέρδικα του νομού Θεσπρωτίας βρίσκονται ερείπια ενός παράλιου, οχυρωμένου οικισμού που ιδρύθηκε το δεύτερο μισό του 4^ου αι. π.Χ. πάνω σε ένα λόφο νότια του όρμου Καραβοστάσι.
Ο οικισμός ταυτίστηκε από τους ερευνητές με την αρχαία πόλη Ελίνα, έδρα του φύλου των Ελίνων Θεσπρωτών και από τα σημαντικότερα κέντρα της αρχαίας Θεσπρωτίας.